Spiekbriefje voor belichting

Spiekbriefje voor belichting

De 3 belangrijkste instellingen

Hoe zit het nu precies met diafragma en sluitertijd? Een vaak voorkomende vraag.
Bij het antwoord voeg ik nog een extra element toe: de ISO. Hiermee bepaal je de lichtgevoeligheid. Op drie manieren kun je de lichtkraan van de camera open en dicht draaien. Download hier het spiekbriefje om uit te printen.

spiekbriefje fotografie jaapmeijer
Een op internet veel voorkomend spiekbriefje; geen idee wie de maker is. Door mij vertaald, aangepast en uitgebreid.

Diafragma

Hiermee knijp je de lens dicht of zet je hem juist wagenwijd open. Als je als fotomodel naar de lens kijkt, kun je de diafragma-lamellen ook daadwerkelijk open en dicht zien gaan. Net als bij je ogen komt er minder licht binnen als de iris van je oog dicht gaat. Bij fel zonlicht worden je irissen kleine zwarte stipjes (gaatjes), zodat je niet teveel licht ziet. Zo kun je met de diafragma (knop Av of A vanwege het Engelse aperture value=diafragma) de lens ook dicht draaien.

IMG_0509_10_11_12_13_14HDR
f/16 – 1/20sec (statief) – ISO 100 Als je met f/16 de zon net ergens langs laat ‘piepen’ kun je mooi stereffect krijgen.

Bijkomend effect is dat hoe meer je het diafragma dichtdraait, hoe groter de scherptediepte, dus hoe meer je foto van voor tot achter scherp wordt. Niet elke lens heeft een even groot bereik qua diafragma. Daarbij is het vaak ook verstandig niet de meest linker en rechter waarde(n) te nemen, omdat je dan wat kwaliteitsverlies kunt krijgen.

Wat vervelend is als je hier niet mee bekend bent, is dat f2 op een grote lensopening slaat en f22 op een kleine. Waarom is dat? Zelf onthoud ik maar dat de officiële notatie f/22 is, dus je kijkt naar getal in een breuk. Dan is het logisch dat f/22 kleiner is dan f/2; net zo logisch als dat je 1/2 ook groter vindt dan 1/22, toch? Wil je het hele natuurkundige verhaal, kijk dan even op wikipedia.

scherptediepte

Sluitertijd

Hoe korter je de lens open zet, hoe minder licht er binnen komt. Als je in een donkere kamer komt moeten je ogen ook langer wachten tot ze iets zien dan in een lichte kamer. Zo simpel kan het zijn. Maar als je de lens twee seconden open zet, heb je ineens een volledig bewogen foto, want zo lang houd je je camera nooit stil. Een vuistregel is, dat je het omgekeerd evenredige van je lensafstand gebruikt. Dus met een 200 mm lens kun je tot 1/200 seconde uit de hand fotograferen. Daar worden veel fouten gemaakt! Als je een stabilisator in je camera of lens hebt kun je die tijd nog een keer halveren, maar dan houdt het ook wel ongeveer op. Bij een groothoeklens van 15 mm kun je dus ineens veel langer uit de hand fotograferen (1/15 sec.). Wil je toch met lange sluitertijd? Pak dan een statief, zie ook verderop in dit artikel.

familiemidweek Noorbeek, watervalletje Noor
f/22 – 5 sec. – ISO 50. Om bij daglicht toch een lange sluitertijd en ‘zijden waterval’ te krijgen, moesten de andere twee variabelen maximaal worden doorgeschoven.

 ISO

Hier geldt dezelfde regel als met schuurpapier. Met fijn schuurpapier krijg je fraai glad resultaat, maar je bent langer bezig. Met grof schuurpapier ben je sneller, maar het resultaat is ruwer en minder mooi. Met de ISO-knop kun je tegen je camera zeggen of hij grof of fijn moet werken. Voor fijn werk heeft hij meer licht nodig, denk dan aan ISO 100. Bij ISO 6400 heb je minder licht nodig, handig bij een concert of kampvuur. Het resultaat is (afhankelijk van je camera) een grover resultaat. Als je inzoomt zie je ruis: stipjes en kleurvlekjes.

IMG_9206
f/5,6 – 1/4 sec. – ISO 25.600 Een extreem voorbeeld van ruis. Het was al echt donker in het bos en met het blote oog was de eland haast niet te zien. Uit de hand geschoten vanuit een bus. Het maximaal haalbare van mijn camera en lens.

De weegschaal

Vaak wil je alles van voor tot achter scherp (bv f/16), geen bewogen mensen of dingen (bv 1/250) en een mooi fijne resolutie (bv ISO 100). Zoals je in het schema zit zit je overal dan behoorlijk links. Dat kan alleen als er heel veel licht is. Is dat er niet, dan moet je dus stapjes opzij doen. Het lichteffect is op elke regel bij elk stapje even groot. Dus van f/16 naar f/8 maakt een foto net zoveel lichter als wanneer ik van 1/250 naar 1/60 ga, of van ISO 100 naar ISO 400. Op welke balk(en) je gaat opschuiven hangt helemaal van de situatie af. Als je bv een waterval wilt fotograferen wil je graag de lens lang open zetten, zodat je zo’n zijden waterval krijgt. Dus je zet de sluitertijd op bv 1 seconde of langer. Wil je een portret maken, dan wil je graag een vage achtergrond, dus schuif je op de diafragmabalk een stuk naar rechts, naar bv f/2.8.

Als je belichting wel goed is, maar je wilt een twee stapjes snellere sluitertijd, dan moet je op een van de andere balken (diafragma of ISO) dus twee stapjes naar rechts, of zowel diafragma een stapje en ISO een stapje.

IMG_8589
f/4 – 1/50 sec – ISO 6400 Afhankelijk van de kwaliteit en nieuwheid van je camera kun je met ISO 6400 toch nog goede foto’s krijgen, zeker als je niet te ver inzoomt op de foto.

Statief

Irritant om een statief mee te slepen? Ja, wel als je met het gezin op stap bent. Maar onthoud, dat dit hét middel is om je foto’s beter en scherper te krijgen, zie ook ‘Waarom zou je een statief gebruiken?’ Omdat hij rustig op statief staat, neem je veel beter de tijd om te kijken of horizon recht is, of er geen storende elementen in beeld zijn en check je je histogram ook rustiger. Let op: als je een stabilisator op je lens (of camera) hebt, moet je die uitzetten als je met je statief gaat werken! Een stabilisator trilt namelijk om jouw trillingen tegen te gaan. Als jij (of je statief) niet trilt, zijn de trillingen van de stabilisator dus juist een reden voor een niet volmaakt scherpe foto.

Flitser

Als laatste redmiddel kun je uiteraard nog de flitser gebruiken. Hier kan ik nog heel veel over schrijven, maar bedenk dat je vaak de sfeer weg flitst. Overweeg dus altijd of je scherpe, ruisvrije flitsfoto wilt, of liever en foto met wat meer ruis maar met natuurlijker licht. En in bepaalde situaties (museum, begrafenis) kun je ook niet flitsen.

Vakantie Rhodos
f/7,1 – 1/50 sec. – ISO 6400 Hier heb ik omwille van de gewijde sfeer en om de kaarslichtwarmte niet weg te flitsen bewust voor hoge ISO gekozen in plaats van een flitser te gebruiken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>